KEMAN

Kemanın, Ortaçağda İngiltere'de Fiddle , Almanya'da Fiedel İtalya'da Lira da Braci , Fransa'da Viel adlarıyla kullanılan yaylı çalgılar Keman'ın atası sayılır. Kemanın ilk olarak 1500 lerde İtalya da ortaya çıktığı anlaşılmaktadır. Lavignac , Keman'ın Türklerin Kemençe'i guz (Oğuz Kemençesinden)alındığını yazar. Bazı kaynaklarda ise Arapların Rebab'ından geliştirildiği öne sürülmüştür . 16.ve 17. yüzyıldaki Keman yapım ustaları Nicolo Amati , Paolo Maggini , Giuseppe Guarneru, Antonio Stradivarius Keman'a son şeklini vermişlerdir . Keman asıl biçimi korumakla birlikte 19. yüzyılda , bazı değişikliklere uğradı . Çağdaş Kemanda gövde ve sap daha uzun, köprü daha yüksektir . Keman'a orkestrada ilk olarak, 1565 te St.Riggo ve Corteccia'nın eserlerinde yer verilmiştir . Sonraki yıllarda orkestradaki görevlerinden dolayı 1. ve 2. Keman olarak adlandırılmış orkestradaki sayıları çoğaltılmıştır.

İnsanı sesiyle ve görünümündeki inceliğiyle derinden etkileyen keman , eşsiz güzellikteki sesiyle bilinen bir enstrumandır. Sesi , öteki çalgılara göre birçok bakımdan insan sesine daha yakındır . Keman , çene altı ile omuz arasına sıkıştırılarak tutulur. Sol elin parmakları sap üzerinde bulunan tellere basarak gezinirken , sağ elde tutulan yay, Keman tellerine sürtülerek çalınır. Gövdenin orta bölümündeki yan girintiler yayın daha kolay hareket etmesini sağlar.

Keman "Rebec" ve "Lira da braccio" isimli enstrümanlardan türemiştir ve ilk gerçek dört telli kemanlar 16.
yüzyılın başlarında Avrupada kullanılmıştır. Yaylı çalgılar ailesine veya yaylı çalgılar grubuna giren keman genel olarak tahta, çelik ve bağırsak tellerden oluşur. Enstrumanın boyutları değişkenlik gösterse de genel olarak gövde uzunluğu 36 cm civarındadır. Her enstruman belirli özellik ve ölçüler dahilinde yapılır. Bu doğrultuda kemanda da önemli olan bir nokta 4 telinin köprüsüne uygulayacağı aşağı yöndeki yaklaşık 7,7 kg.lık güçlü gerilimi taşıyabilecek şekilde yapılmak zorunda olmasıdır. Enstrumanın sesi tellerin titreşimi ile ortaya çıkar, elbetteki bu ses kemanın tellerine "arşe" ya da "yay"(keman resminin altında) olarak adlandırılan özünde at kılından yapılan ve bu kılları uçlarından sabitleyerek tutan ince uzun ağaçtan olan nesnenin sürülmesiyle ortaya çıkmaktadır. Yaylı ensturmanlarda arşenin önemi oldukca fazladır. Aslında yaylı ensturmanlar o kadar hassas aletlerdir ki telin kalitesi, ağacın kalitesi, yapımı, bakımı, eşik yüksekliği, köprü ayarı, reçinenin bile kalitelisi önemlidir. Arşelerde aslında kabul görülen at kılı ile yapılmış olanlarıdır ancak piyasada gerçek at kılından ziyade sentetik yapay kıllı arşeler daha ucuz olması nedeniyle daha yaygın. Kemanın vazgeçemeyeceği arkadaşı olan arşenin, Türkiye' de yapımının çok fazla ustalaşmamış olmasından dolayı kemanın yanında iyi bir arşe alınırken; fiyatça daha pahalılarını tercih etmeniz kemanınıza ve sesine yapacağınız önemli bir iyiliktir. Ancak şunu belirtmeliyim ki bu sentetik fiber, at kılına en yakın olan malzemedir. Keman öğrenimine yeni başlayacaklar bunları dert etmesinler çünkü alınacak kemanın yanında arşesi zaten verilmektedir. Bu arşeler başlangıç için yeterli sayılabilir. Çünkü teknik açıdan çalması çok zor olan bir enstrumandır keman, bu nedenle heveslenip alan kişilerin bazıları hayal kırıklığına uğrayabilirler. Bu nedenle başlangıç için kemana çok para vermemenizi tavsiye ederim. Yukarı da reçineden bahşetmiştitk. Nasıl ki arşe kemanın vazgeçemeyeceği bir arkadaşıysa, reçine de arşenin vazgeçemeyeceği bir arkadaşıdır. Reçine, kimi bitkilerde özellikle çamlarda oluşan, katı ya da yarı akışkan organik salgı maddesi, ağaçbalıdır. Diğer bir açıklama ise sonsuz polimerleşme ile elde edilen, büyük moleküllü yapay madde şeklindedir. Biz buna kısaca ağaç balı diyelim. Ağaç balından yapılan kare, dikdörtgen, silindir şekillerinde olan bu yarısaydam nesneye ağaç balının katılaştırılmış hali diyebiliriz. Keman tellerine sürülen arşenin tellerden ses çıkarmasını sağlamak için reçineye ihtiyacımız vardır. Reçine arşeye sürülerek arşenin birazcık yapışkan bir hal almasını sağlar, sürülen reçine arşedeki kıllara toz olarak yapışır. Böylece arşenin tele sürülmesiyle kemandan sağlıklı, temiz sesler çıkmaya başlar. İyi bir keman sesinde kemanın yapıldığı ağaç, teller, arşe, reçine çok önemlidir. bunların yanında bazen keman kutusunda bulunmakla beraber ayrıca da satılan "yastik" olarak adlandırdığımız bir parça daha bulunmaktadır. Yastığın görevi ise kemanı omuz ve çene altında sabitleyerek ve ağırlığı omuza vererek, enstumanın tutuş şeklini hem rahatlatması hemde sabitlemesidir. Kemana başlayacak arkadaşlara şiddetle tavsiyem kemanı yastıkla öğrenmeleridir. Enstrumanın tutuş şekli de önemli olduğundan yastık kullanımının sağlık için önemli olduğu kanısındayım. Çünkü kemanı tutuş şekli zor olduğundan hassas olan boyun bölgemiz, omuzumuz, bileğimiz hatta kolumuz öğrenim aşamasında belki de daha sonrasında zarar görebilir. Özellikle kemanda tutuş eğitimi dikkatle uygulanmalıdır. Yastıkla çalışmanızda size bu konuda yardımcı olacaktır.

Son olarak kemanın perdesiz bir enstruman olduğu da düşünülecek olursa, öğrenimi çokça gayret ve sabır ister. Keman çalmaya çalışanlara tavsiyem vazgeçmesinler, emeğinizin ve başarınızın karşılığında keman, size hakettiğiniz mükafatı büyülü sesiyle verecektir. Herkese iyi bayramlar...


REBEC


LIRA DA BRACCIO


KEMAN


KEMAN YAYI


KEMAN YASTIĞI


REÇİNE


Alıntılar:www.kemenceviler.com, www.muzikfakultesi.com, www.istanbul.edu.tr, www.kemanist.net, www.keyfimuzik.com